Inicjalizacja repo: plan książki, spis treści, rozdziały, notatki, instrukcje

src/05_decyzyjność.md

@@ -0,0 +1,55 @@
+# Kto tu rządzi?
+
+## Pytanie bez łatwej odpowiedzi
+
+W Veritaryzmie nie ma nikogo, kto „rządzi". Nie ma papieża, guru ani dożywotniego przewodniczącego. Jest **Demokracja Płynna** (Liquid Democracy) wspierana technologią - model, w którym decyzje zapadają na bazie kompetencji i dowodów, nie hierarchii i charyzmy. Ten rozdział pokazuje, jak to działa w praktyce.
+
+---
+
+## Decentralizacja inicjatywy
+
+Propozycje zmian może zgłosić każdy. Nie trzeba należeć do „wewnętrznego kręgu" ani mieć nominacji. Wystarczy sformułować inicjatywę w sposób logicznie weryfikowalny - z analizą ryzyka, jasnymi celami i mierzalnymi kryteriami sukcesu (w praktyce: strukturą zbliżoną do tzw. Smart Contracts).
+
+Efekt: brak monopolu na pomysły. Każdy członek może zgłosić projekt, poprawkę do Kodeksu czy inicjatywę lokalną. System nie wymaga „błogosławieństwa" lidera. Wymaga jedynie spójności z Kodeksem i możliwości weryfikacji.
+
+---
+
+## Delegowanie kompetencyjne
+
+Zamiast głosować na „człowieka" - głosujesz na **temat**. Możesz oddać swój głos specjaliście od ekologii w sprawach przyrody, ale zachować go dla siebie w sprawach edukacji. Delegację możesz cofnąć w dowolnym momencie - w ułamku sekundy, przez interfejs cyfrowy.
+
+Efekt: głos nie jest „oddany na zawsze". Nie ma „przedstawicieli", którzy przez lata decydują za ciebie. Waga głosu jest proporcjonalna do tematu: tam, gdzie masz wiedzę - głosujesz sam; tam, gdzie ufasz ekspertowi - delegujesz. I zawsze możesz odebrać delegację, gdy zmienisz zdanie.
+
+---
+
+## System sortycji - losowanie zamiast wyborów
+
+Funkcje administracyjne (organizacja spotkań, logistyka, reprezentacja techniczna) obsadzane są **losowaniem** spośród osób o potwierdzonych kompetencjach. Nie wyborami - losowaniem. Nikt nie „startuje" na przewodniczącego. Zostaje wylosowany na krótką kadencję.
+
+Efekt: brak zawodowej klasy politycznej ani „kapłaństwa". Nikt nie może utrzymać się u władzy na stałe. Kto pełni funkcję - pełni ją czasowo, rotacyjnie. Władza nie jest nagrodą za popularność. Jest obowiązkiem wylosowanym spośród zdolnych.
+
+---
+
+## Weto dowodowe
+
+Każda decyzja większości może zostać wstrzymana, jeśli mniejszość przedstawi **twarde, naukowe dowody** na jej szkodliwość. Nie wystarczy „nie podoba mi się". Trzeba pokazać dane: prognoza negatywnych skutków, badania, analiza ryzyka.
+
+Decyzje nie zapadają na bazie „widzimisię" ani emocji. Zapadają na bazie prognozowanego dobrostanu - zbliżonej logice Skutecznego Altruizmu: wybieramy opcję, która maksymalizuje mierzalny pozytywny efekt.
+
+Efekt: mniejszość ma głos - ale tylko wtedy, gdy ma dowody. To chroni przed tyranią większości i przed blokowaniem postępu przez arbitralne veto. Weto musi być uzasadnione.
+
+---
+
+## Bezpieczeństwo: Dead Man's Switch
+
+Jeśli jakakolwiek grupa zacznie gromadzić wpływy sprzeczne z Kodeksem - algorytm zarządzający strukturą automatycznie zamraża fundusze tej gałęzi i wymusza **ogólnoświatowe referendum** nad „resetem" administracji. Nie ma procesu sądowego ani „komisji dyscyplinarnej" - jest mechanizm wbudowany w system, który reaguje na naruszenie zasad.
+
+Efekt: nikt nie może przejąć wspólnoty „od środka". Kumulacja władzy w rękach jednej grupy uruchamia automatyczną reakcję. Wspólnota ma szansę zresetować zagrożoną gałąź zanim zdąży ona zdestabilizować całość.
+
+---
+
+## Zabierz ze sobą
+
+W Veritaryzmie nikt nie rządzi na stałe. Demokracja Płynna: propozycje od każdego, delegowanie głosu na temat (nie na człowieka), sortycja (losowanie funkcji), weto dowodowe (mniejszość wstrzymuje decyzję tylko dowodami), Dead Man's Switch (automatyczne zamrożenie i referendum przy naruszeniu Kodeksu). Ty jesteś decydentem - w sprawach, w których masz kompetencje lub zaufanie do eksperta.
+
+---